De verschuiving in de opleidingsmix is al ruim twintig jaar gaande. In 2003 lag het aandeel (v)mbo-opgeleiden nog rond 73%, tegenover 26% hbo- en wo-opgeleiden.
Bij voortzetting van de trend kruisen de lijnen elkaar rond 2035. In de prognose – een doortrekking van de historische ontwikkeling – ligt het aandeel hbo+ in 2038 op circa 52%, tegenover ruim 47% (v)mbo.
“We hebben jarenlang gedaan alsof een zo hoog mogelijk diploma de heilige graal is. Maar straks is een afgeronde mbo-opleiding pas écht speciaal”, zegt Geert-Jan Waasdorp, directeur van Intelligence Group.
“Nederland leidt steeds meer mensen op voor kantoorbanen, terwijl de mensen die onze installaties onderhouden, huizen bouwen en machines draaiende houden met pensioen gaan. Dat is een veel groter probleem dan een procentje meer werkloosheid onder hoogopgeleiden.”
Praktische beroepen blijven het moeilijkst te werven
De voorspelling van Intelligence Group voor 2027 laat zien dat vooral praktische beroepen in vaste dienst het moeilijkst te vervullen blijven. Bovenaan staan technici op het gebied van procesbeheer, gevolgd door onder meer instellers en bedieningspersoneel van gereedschapswerktuigen, installateurs en reparateurs van elektriciteitsleidingen, smeden en bouwelektriciens.
Ook specialistische schoonmakers, procesbeheerders in de metaalproductie en bedieningspersoneel van elektriciteitscentrales behoren tot de moeilijkst te werven beroepen.
“Wie naar de arbeidsmarkt van morgen kijkt, moet niet alleen letten op AI, kantoorbanen of het aantal hoger opgeleiden”, aldus Waasdorp. “De echte kwetsbaarheid zit veel dieper: in het tekort aan mensen die kunnen bouwen, installeren, repareren, onderhouden en produceren. Dáár zit de structurele schaarste.”
| Rang | Beroep |
|---|---|
| 1 | Technici op het gebied van procesbeheer |
| 2 | Instellers en bedieningspersoneel gereedschapswerktuigen |
| 3 | Installateurs en reparateurs van elektriciteitsleidingen |
| 4 | Smeden, voorslagers en smeedperswerkers |
| 5 | Bouwelektriciens |
| 6 | Instellers en bedieningspersoneel houtbewerkingsmachines |
| 7 | Glazenwassers |
| 8 | Specialistische schoonmakers (o.a. industrieel, riolering, cleanroom) |
| 9 | Procesbeheerders metaalproductie |
| 10 | Bedieningspersoneel elektriciteitscentrales |
Meer hoger opgeleiden, maar niet automatisch minder schaarste
De analyses sluiten aan bij het recente UWV-rapport Regio in Beeld 2026-2027, waarin naar voren komt dat het aandeel hoger opgeleiden in de WW sinds 2022 is toegenomen van 30% naar 38%. Volgens Intelligence Group is dat niet alleen een verhaal over AI of veranderende vraag naar kantoorfuncties, maar ook over de bredere verschuiving in de opleidingsstructuur van Nederland.
“Niet AI is de grootste bedreiging, maar het ontbreken van de juiste skills”, zegt Waasdorp. “Maar minstens zo belangrijk is dat we een arbeidsmarkt hebben gecreëerd waarin het aantal theoretisch opgeleiden blijft groeien, terwijl praktisch geschoolde mensen juist schaarser worden. Dat zie je uiteindelijk óók terug in de WW-cijfers.”
Ook de uitstroom uit het onderwijs kantelt
Die ontwikkeling is ook zichtbaar in de onderwijsuitstroom. Jaarlijks verlaten inmiddels ongeveer 53.000 tot 55.000 studenten het wetenschappelijk onderwijs met een masterdiploma. Dat ligt in dezelfde orde van grootte als de uitstroom op afzonderlijke mbo-niveaus zoals mbo-3.
Tegelijk worden jaarlijks ruim 125.000 bacheloropleidingen afgerond in het hbo en wo samen. Bij mbo-4 stroomt bovendien een aanzienlijk deel door naar vervolgonderwijs, waardoor niet al deze gediplomeerden direct beschikbaar komen voor de arbeidsmarkt als praktisch opgeleide vakmensen.
De structurele trend is dat Nederland meer theoretisch opleidt, terwijl de vraag in veel vitale sectoren juist blijft leunen op praktisch geschoolde arbeid. “We behandelen praktijkgericht onderwijs nog steeds te vaak als een alternatief, als iets minderwaardigs.
Terwijl het voor de toekomst van Nederland cruciaal is dat we de huidige trend breken en juist meer vakmensen gaan afleveren op de arbeidsmarkt.”
LEES OOK:
- UWV: Aandeel hogeropgeleiden in de WW stijgt van 30 naar 38 procent – “Wendbaarheid is een steeds belangrijker streven”
- AI en de toekomst van werk: ‘Er is geen tekort aan talent, maar een tekort aan zicht op inzetbaarheid en ontwikkelbaarheid’
- ‘Met skills-based werken wordt verborgen potentieel zichtbaar’
- Meer dan een tool: Digitaal Skills Paspoort brengt leren tot leven – een praktijkcase
In dit leerwerktraject leer je strategische personeelsplanning praktisch toepassen. Je leert met leidinggevenden in gesprek gaan en samen tot gedragen keuzes komen.
