Daarmee staat opleidingsniveau op de vierde plaats van de zeventien onderzochte gronden, terwijl het niet expliciet is opgenomen in de specifieke gelijkebehandelingwetgeving. Dat blijkt uit onderzoek van Intelligence Group onder ruim 8.000 werkenden, in vervolg op recent SCP-onderzoek naar ervaren achterstelling.
Onder vmbo- en mbo-opgeleiden gaat het om 3,7%, tegenover 2,4% van de hbo- en wo-opgeleiden: anderhalf keer zo vaak. Voor vmbo- en mbo-opgeleiden samen is opleiding, na leeftijd, de vaakst genoemde reden voor ervaren discriminatie op het werk.
Bij alle werkenden staat opleidingsniveau (3,1%) boven nationaliteit (2,5%), huidskleur (2,1%) en godsdienst (1,7%).
“We hebben de mond vol van waardering voor vakmensen, maar op de werkvloer voelt een deel van hen zich juist vanwege het opleidingsniveau gediscrimineerd”, zegt Geert-Jan Waasdorp, oprichter en directeur van Intelligence Group.
“Het SCP laat zien dat de kloof tussen opleidingsgroepen diep zit. Onze cijfers maken zichtbaar dat die ongelijkheid ook in de dagelijkse werkrelatie wordt ervaren. Op de tweede plek. Laat dat even indalen: op de tweede plek. Dat lijkt me niet iets dat je nog kunt negeren als werkgevers én politiek.”
Werkvloer in beeld
Het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) meldde op 27 oktober dat opleidingsniveau sterk samenhangt met hoe Nederlanders de positie van hun eigen groep ervaren. Zo ziet 46% van de wo-opgeleiden de eigen groep in het voordeel bij het vinden van werk, tegenover 16% van de vmbo-opgeleiden.
Het SCP onderzoekt groepsbeelden; Intelligence Group vraagt werkenden op welke gronden zij zich persoonlijk gediscrimineerd voelden op hun werk. Die uitkomsten zijn niet één-op-één vergelijkbaar, maar vullen elkaar aan en wijzen dezelfde kant op.
Wel ervaren, niet expliciet opgenomen in de wet
Artikel 1 van de Grondwet en internationale verdragen bieden algemene bescherming tegen discriminatie. Maar opleidingsniveau is, anders dan bijvoorbeeld leeftijd of geslacht, geen expliciet beschermde grond in de specifieke gelijkebehandelingwetten. In september 2025 koos het toenmalige kabinet ervoor geen aparte wettelijke regeling in te voeren.
Het College voor de Rechten van de Mens had eerder wel extra bescherming geadviseerd bij goederen en diensten, maar niet bij de selectie voor banen: een diploma kan daar immers een gerechtvaardigde eis zijn.
“Natuurlijk mag een werkgever een relevante opleiding vragen”, aldus Waasdorp. “Maar dat is iets anders dan mensen met de juiste vaardigheden en prestaties doorgroeimogelijkheden ontzeggen, omdat ze niet het papiertje op het juiste niveau hebben.
Iemand kan dertig jaar geleden een hbo-diploma hebben gehaald en zonder aantoonbare prestaties daar zijn hele leven de vruchten van plukken, terwijl iemand die zijn school niet heeft afgemaakt, voor altijd in het nadeel blijft, ook als de prestaties er wel zijn. De vraag is niet of we diploma-eisen moeten verbieden, maar of we na vijf of tien jaar werkervaring hier nog veel waarde aan moeten hechten, in de beroepsgroepen waar dit kan.”
Oproep aan werkgevers en kabinet
Intelligence Group roept werkgevers op om opleidingsniveau mee te nemen in medewerkersonderzoek en diversiteitsbeleid, en waar mogelijk op vaardigheden in plaats van diploma’s te beoordelen. Aan het kabinet vragen ze om ervaringen op de werkvloer expliciet mee te wegen bij het onderzoek naar sociaaleconomische status en sociale afkomst als mogelijke discriminatiegronden. De onderzoeksresultaten tonen ervaren discriminatie, niet of juridisch verboden onderscheid is vastgesteld.
LEES OOK:
- HR-managers mijden werving die discriminatie vermindert
- Onderzoek Erasmus Universiteit: sollicitatieproces moet bij veel werkgevers op de schop
- ‘Stop met bullshit interviews’ – Een model voor een gestructureerd interview om écht de juiste kandidaat te selecteren
In deze training krijg je de kennis, inzichten en best practices om een inclusieve organisatiecultuur te bouwen en te behouden. Je leert hoe inclusie deel van je organisatie wordt en blijft.
Wat doe je als een medewerker niet goed functioneert en welke vormen van verlof zijn er? Wil je je kennis up-to-date houden? Volg deze training en leer in twee ochtenden alle ins en outs over arbeidsrecht in de dagelijkse HR-praktijk.
