Organisaties hebben medewerkers nodig die niet alleen uitvoeren, maar ook meedenken en meedoen.
Dit maakt organisaties sneller en flexibeler, zorgt voor meer betrokken en gemotiveerd personeel, die ook nog eens beter presteren.
Bovendien leidt initiatief tot nieuwe ideeën: medewerkers op de werkvloer zien vaak als eerste wat beter kan en welke innovaties mogelijk zijn.
Tot slot draagt eigenaarschap bij aan een cultuur van vertrouwen, verantwoordelijkheid en samenwerking, waardoor je een sterkere organisatiecultuur krijgt.
Tica Peeman is ondernemer ‘in hart en nieren’, eigenaar van VIStrainingen en is daarbinnen senior teamcoach. Zij geeft leiderschapstrainingen en masterclasses over teamprocessen. Daarnaast schreef zij meerdere managementboeken over lef, leiderschap en teams. Op HR Day 2026, op donderdag 29 oktober 2026 in de Vuursche Lodge verzorgt Tica de sessie ‘Designing ownership: hoe krijg je medewerkers die initiatief nemen en er helemaal voor gaan’.
Het thema van HR Day 2026 is ‘The Design of Work’. AI, arbeidsmarktkrapte, nieuwe regelgeving en veranderende verwachtingen van medewerkers vragen namelijk om scherpe keuzes van HR. “Bij het ontwerpen van werk dat werkt voor mens én organisatie kan je niet om ownership heen”, stelt Tica.
HR Day 2026 op donderdag 29 okt draait om ‘The Design of Work’: hoe je werk toekomstbestendig en mensgericht kunt inrichten. Met o.a. CHRO of the Year Edyta Jakubek, teamcoach Tica Peeman en L&D-expert Jeanne Bakker. Ontmoet 300+ HR-professionals en doe nieuwe inzichten op.
Combinatie van factoren
Het is volgens haar een complexe puzzel om te achterhalen waarom mensen wel of geen eigenaarschap nemen. “Dit heeft vaak met heel veel componenten te maken.” Zij ziet dat het initiatief in teams vaak uitblijft, omdat de leidinggevende te veel zelf doet. “Managers worden vaak geselecteerd op snelheid en oplossingsvermogen. Dus op het moment dat jij als leidinggevende heel hard loopt, dan snap ik dat er teamleden zijn die achterover gaan leunen.”
Bovendien blijkt uit de neuropsychologie dat ons brein vaak helemaal geen eigenaarschap wil nemen. “Ons brein zit niet te wachten op in beweging komen, verantwoordelijkheid nemen en patronen doorbreken. Het vraagt veel van de mens om eigenaarschap te pakken. Dus ik kan niet zo veel met de opmerking ‘mijn teamleden nemen geen initiatief’. Ontdek hoe dit komt en breng alle componenten in kaart”, adviseert Tica.
Als meerdere mensen geen ownership tonen, is het bijna altijd een systeemprobleem en niet een individueel probleem, benadrukt zij. “De vraag is dan niet: ‘Waarom willen zij niet?’ maar eerder: “Wat in onze omgeving maakt het logisch dat ze het niet doen?” Het gaat zelden om onwil alleen. In de meeste gevallen is het gedrag logisch als je kijkt naar de context waarin mensen werken. Als teamleden geen ownership nemen, zit daar meestal een combinatie van factoren achter.”
Slecht voorbeeldgedrag van leiders
Veel van die factoren hebben te maken met leiderschap. Als leidinggevenden zelf geen ownership tonen, of juist alles overnemen, kopiëren teams dat gedrag of het tegenovergestelde gedrag. Daarnaast kunnen medewerkers het gevoel hebben dat zij weinig ruimte krijgen, bijvoorbeeld door micromanagement of te veel regels en bureaucratie.
Er kan daarnaast onduidelijkheid zijn over verwachtingen, of angst om fouten te maken. Wat ook niet helpt, is als medewerkers het idee krijgen dat hun werk er niet toe doet, of dat beslissingen elders worden genomen. Allemaal factoren waardoor eigenaarschap snel verdwijnt.
Er ligt volgens Tica nog een gevaar op de loer: overbelasting of gebrek aan energie. “Wie te veel op z’n bord heeft liggen, gaat niet nog meer verantwoordelijkheid pakken. Ownership vraagt mentale ruimte. Overstimuleer dus niet: fatale loyaliteit zorgt er letterlijk voor dat mensen zich kapot werken.” Zoals bij snelgroeiende startups, waar het gevaar van burn-out vaak op de loer ligt. “De veranderingen gaan daar razendsnel, waardoor even stilstaan om te checken of de basis nog op orde is heel ingewikkeld is. Je moet er als organisatie voor waken dat je mensen niet uitholt. Ik zeg altijd: van hard werken gaat niemand dood, maar je kan er wel heel moe van worden.”
Cultuurpatroon doorbreken: de cirkel van acht
Volgens Tica is er soms sprake van aangeleerd gedrag. In sommige organisaties zijn mensen jarenlang gewend geraakt om af te wachten. Dan is het geen individueel probleem meer, maar een cultuurpatroon, benadrukt zij. “Ownership moet onderdeel worden van je organisatiecultuur en op allerlei aspecten en gebieden vormen krijgen. Het is geen project, maar iets wat continu en congruent aandacht verdient.”
Er zijn allerlei methoden en technieken om eigenaarschap nemen te stimuleren. Volgens haar is er een heel toegankelijk model dat behulpzaam is als je wilt dat mensen zich uit durven spreken en regie durven te nemen: het relatief onbekende model ‘De cirkel van acht’ (zie figuur 1).
“Iedereen snapt dit model. Dit model geeft de noodzakelijke taal om het met elkaar te hebben over een abstract begrip als eigenaarschap. Als het model goed is geintroduceerd, kun je tegen iemand zeggen: ‘Hé, je zit nu wel heel erg in de slachtofferrol’. Of: ‘Je bent weer aan het klagen. Wat ga je er concreet aan doen?’ Het model versnelt de stap naar eigenaarschap en zorgt dat het gaat leven bij mensen.”
Cruciale rol voor HR
HR kan een cruciale rol spelen bij het aanjagen van eigenaarschap. HR zorgt ervoor dat de omgeving, leiders en systemen binnen de organisatie het juiste gedrag mogelijk maken én stimuleren. Dit draait niet alleen om beleid maken, maar ook om het creëren van de juiste voorwaarden. Om te komen tot een geïntegreerde aanpak heeft Tica een aantal tips:
- Doe een grondige analyse – Onderzoek waarom er geen of onvoldoende ownership wordt genomen binnen jouw organisatie. Praat met leidinggevenden en medewerkers, luister goed en vraag door.
- Maak het onderdeel van je werving en selectie – Zoek actief naar mensen met een proactieve houding en verantwoordelijkheidsgevoel.
- Maak het onderdeel van je leiderschapsprogramma – Zorg voor managementtrainingen in coachend leiderschap.
- Creëer duidelijkheid in rollen en verwachtingen – HR kan helpen bij het scherp definiëren van doelen, verantwoordelijkheden en kaders.
- Pas je Performance Management aan – Beoordelingssystemen moeten initiatief en eigenaarschap belonen, niet alleen output of aanwezigheid.
- L&D stimuleren – Biedt medewerkers trainingen aan rond zelfleiderschap, besluitvaardigheid en probleemoplossend denken.
- Creëer psychologische veiligheid – Mensen nemen alleen initiatief als ze fouten mogen maken. HR speelt een belangrijke rol in het bouwen van een cultuur waarin dat veilig voelt.
- Stel een gedragscode op (duidelijke afspraken helpen en maken het minder persoonlijk) en verbind consequenties aan onwenselijk gedrag.
Ze sluit af met een voorbeeld uit de praktijk hoe het niet moet: “Bij een organisatie waarvoor ik ooit mocht werken vertelde een man dat hij er al dertig jaar werkte en nog nooit een dag had verzuimd. Mensen die ziek zijn kregen standaard een bloemetje, maar hij was nog nooit beloond met een mooie bos voor het feit dat hij altijd kwam werken…”
Meer weten over eigenaarschap? Bezoek dan de sessie van Tica Peeman tijdens HR Day 2026.
LEES OOK:
- Bianca van den Tol en Pieter Versteeg, HR VDK Groep: ‘Als je mensen vertrouwen geeft, gaan ze groeien.’
- Suzanne Verzijden, Chief People & Culture Officer bij SIG: ‘Bestaande competenties pasten niet meer bij de strategie’
- Medewerkers verdienen een performancecultuur
- Hoe kunnen organisaties hun medewerkers ‘empoweren’ in het (willen en kunnen) nemen van eigen regie?
HR Day 2026 op donderdag 29 okt draait om ‘The Design of Work’: hoe je werk toekomstbestendig en mensgericht kunt inrichten. Met o.a. CHRO of the Year Edyta Jakubek, teamcoach Tica Peeman en L&D-expert Jeanne Bakker. Ontmoet 300+ HR-professionals en doe nieuwe inzichten op.
Gerelateerd
Wat doe je als een medewerker niet goed functioneert en welke vormen van verlof zijn er? Wil je je kennis up-to-date houden? Volg deze training en leer in twee ochtenden alle ins en outs over arbeidsrecht in de dagelijkse HR-praktijk.
