HRpraktijk

Home

GEZONDHEIDSBELEID
 
Home  >  Kennisbank Gezondheidsbeleid  >  Artikelen  >  Preventiemedewerker


Kennisbank Gezondheidsbeleid

kennisbank gezondheidsbeleid

 

Actuele rapporten

ACTUELE RAPPORTEN

Download direct actuele rapporten om uw verzuim terug te dringen. Met handige stappenplannen, tips, praktische modellen en voorbeeldcases.

Naar rapporten-centrum  

 

Inhoudsopgave

Preventiemedewerker

Geschreven door: drs. Yolanda Kuis* X drs. Yolanda Kuis
Arbeids- en organisatiedeskundige en mede-eigenaar van De Linge Groep.
1 en
drs. Jasper van Buul* X drs. Jasper van Buul
Bedrijfskundige en mede-eigenaar van De Linge Groep.
2

Hebt u al een preventiemedewerker in uw bedrijf? Volgens de Arbowet moet u de zorg voor veiligheid en gezondheid met voldoende kennis van zaken aanpakken. Naast een contract met een bedrijfsarts moet een werkgever minstens één werknemer aanwijzen als preventiemedewerker. Deze zorgt voor de dagelijkse veiligheid en gezondheid in een bedrijf en heeft dus een grote communicatieve rol. De preventiemedewerker moet een arbeidsovereenkomst hebben en mag niet freelance worden ingehuurd. In bedrijven met maximaal 25 werknemers kan de werkgever deze taken zelf op zich nemen, als hij voldoende ervaren en deskundig is.

In dit artikel vindt u uitleg over de rol en wettelijke taken van de preventiemedewerker. Zo kunt u voor uzelf bepalen welke deskundigheid nodig is en bepalen of uw (beoogde) preventiemedewerker hieraan voldoet. Een RI&E (risicoinventarisatie en -evaluatie) is een goed uitgangspunt om dit concreet in te vullen. De trainings- of (bij)scholingsbehoefte van uw preventiemedewerker bepaalt u met het model bij dit artikel.

In dit artikel:

Preventiemedewerker

Taken preventiemedewerker

Een preventiemedewerker is een 'deskundige medewerker' die de werkgever bijstaat in de uitvoering van de arbeidsomstandigheden op het gebied van preventie en bescherming.

Maar uit de wet- en regelgeving wordt niet duidelijk over welke deskundigheid en vaardigheden een preventiemedewerker precies moet beschikken. Dat moet volgens de wetgever blijken uit de risicoinventarisatie en -evaluatie (RI&E). Hierin moet de organisatie aangeven hoeveel preventiemedewerkers er nodig zijn en wat ze precies moeten gaan doen. Uiteindelijk moet de arbodienst of een kerndeskundige in een maatwerkregeling de RI&E toetsen.

De rol en het (wettelijke) takenpakket van de preventiemedewerker kunnen dus breed worden ingevuld, afhankelijk van de aard van een organisatie.

  Let op

Preventiemedewerker is regisseur en adviseur

Een preventiemedewerker met voldoende competenties is een goede regisseur en competente allround, interne adviseur. Hij moet of wil zich van buiten deskundig laten ondersteunen door mensen die op een bepaald terrein vooral inhoudelijk veel weten en daartoe (op specifieke terreinen) soms ook gecertificeerd zullen moeten zijn.

De rol van de preventiemedewerker is:

  • aanspreekpunt zijn voor interne organisatie en externe deskundigen;
  • coördinator en voortgangsbewaker zijn van activiteiten rond arbobeleid;
  • centraal punt zijn voor melden en evalueren van (bijna-)ongevallen en gevaarlijke situaties;
  • vraagbaak zijn voor medewerkers over arbeidsomstandigheden;
  • adviseur zijn voor het management.

Competenties en vaardigheden van de preventiemedewerker zijn:

  • belangen van alle partijen kennen;
  • constructief kunnen overleggen met de werkgever;
  • een eigen standpunt kunnen bepalen;
  • kennis, inzicht, houding en vaardigheden hebben in verband met het negatieve imago van 'arbo';
  • gebruikmaken van door branche-instanties ontwikkeld(e) materiaal en instrumenten;
  • een (branche-)RI&E kunnen uitvoeren en een plan kunnen opzetten om de risico's te managen;
  • intern draagvlak over maatregelen organiseren;
  • kunnen beschikken over mensen en partijen in de omgeving die op ontbrekende terreinen deskundigheid kunnen leveren (c.q. daarvoor bij de branche-instantie aankloppen);
  • als een trekker (programmamanager) kunnen optreden voor het inrichten en managen van een goed beleid in het eigen bedrijf;
  • begrip hebben van de samenhang tussen verzuim (oorzaken en aanpak), casemanagement, re-integratie, preventie en arbeidsrisico's.

Wettelijke taken van de preventiemedewerker zijn:

  • meewerken aan/coördineren van de uitvoering van de RI&E;
  • overleg voeren met en adviseren aan de OR/personeelsvertegenwoordiging over te nemen en genomen maatregelen rondom veiligheid, gezondheid en welzijn;
  • de te nemen of genomen maatregelen laten uitvoeren.

Deskundige bijstand en preventiemedewerker

Volgens de Arbowet (artikel 13) moet er primair sprake zijn van eigen deskundig personeel voor de uitvoering van de RI&E en voor het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid van het bedrijf. Wat die deskundigheid precies is, zegt de wet niet. Hiervoor moet de RI&E de input opleveren. Wat zegt het wetsartikel?

  1. De werkgever laat zich bijstaan door één of meer deskundige werknemers.
  2. Als er niet voldoende deskundigheid intern beschikbaar is, mag externe deskundigheid worden ingezet.
  3. Alle deskundigen zijn voldoende gefaciliteerd om naar behoren de bijstand te kunnen verlenen (dus niet alleen op papier geregeld...).
  4. De deskundigen mogen zelfstandig en onafhankelijk hun bijstand verlenen.

De preventiemedewerker heeft dus een belangrijke taak in het opstellen en uitwerken van de RI&E, maar zal niet altijd degene zijn die de RI&E mag toetsen. Het is immers niet reëel te verwachten dat veel preventiemedewerkers 'gecertificeerd arbokerndeskundige' zijn of worden. Zo iemand moet namelijk de RI&E toetsen Dus daar komt dan de externe deskundige weer om de hoek kijken, al of niet via een arbodienst. Klik hier voor de uitgebreide toetsingseisen voor een RI&E.

  Tip  

Arbeidsgerelateerd verzuim

Gemiddeld is de oorzaak bij 25-35% van de langdurige verzuimgevallen (mede) arbeidsgerelateerd. Geef de bedrijfsarts/arbodienst de opdracht zijn kennis en specialisme te gebruiken en deze verzuimgevallen in beeld te brengen, inclusief de relatie met de RI&E. Bij iedere probleemanalyse moet hij de vraag naar de relatie tussen het verzuim en de arbeidsomstandigheden (vraag 12) beantwoorden.

Het periodieke overzicht van de bedrijfsarts bestaat uit een lijst met (geanonimiseerd) het aantal verzuimgevallen, de verzuimduur gerelateerd aan de RI&E-onderwerpen. Nu kan een plan van aanpak met prioriteiten worden opgesteld dat mede gebaseerd is op de werkelijkheid van de risico's. Ook is een nulmeting mogelijk om de effecten van preventie-investeringen vast te stellen.

Hoe worden veiligheid, gezondheid en welzijn van een werknemer daadwerkelijk aangepakt? Dat hangt af van de inzet, deskundigheid en wijsheid van de betrokken partijen.

  • Veel brancheorganisaties hebben branchespecifieke arbocatalogi opgesteld, waarin de belangrijkste arbeidsrisico's zijn opgenomen (zie www.arboportaal.nl).
  • De werkgever moet komen tot invulling van deskundige ondersteuning (maatwerkregeling of toch externe arbodienst, invulling taken preventiemedewerker en dergelijke).
  • Werknemersvertegenwoordigers moeten instemmen met arbobeleid en samenwerken met preventiemedewerker.
  • De preventiemedewerker moet het met de werkgever eens worden over het takenpakket en de beschikbare ondersteuning.
  • De arbeidsinspectie heeft een nieuwe rol aangekondigd: niet alleen handhaven, maar ook adviseren. Ze let daarbij vooral op de prioritaire risico's en gebruikt de arbocatalogus om de arbeidsomstandigheden in bedrijven te toetsen.

Op basis van de ervaringen met deze verschillende partijen kunnen er grote verschillen ontstaan in de beheersing van veiligheid en gezondheid op de werkvloer. Er zijn in elk geval meer mogelijkheden voor bedrijven om zich uit het oude wettelijke arbokeurslijf los te maken en vanuit eigen behoeften en specifieke risico's effectiever te sturen op een gezondere en veiligere werkomgeving.

Preventiemedewerker en OR

Bij organisatie van de preventie heeft de OR instemmingsrecht. De OR/PVT beslist niet mede over wíe u als preventiemedewerker gaat aanstellen, maar wel moet u instemming van de OR hebben over zaken als:

  • Welk deskundigheidsniveau is vereist voor onze preventiemedewerkers?
  • Hoeveel preventiemedewerkers zijn er nodig?
  • Met welke taken?
  • Wordt het een staffunctie of georganiseerd via de lijn?
  • Welke bevoegdheden hebben preventiemedewerkers?
  • Welk budget krijgen zij? Hoeveel uren?
  • Hoe wilt u dat zij worden ondersteund door externen?
  • Wat is hun rechtspositie (in verband met onafhankelijkheid)?

Passend takenpakket voor uw organisatie

Hoe deskundig moet uw preventiemedewerker zijn? Van welke zaken moet deze persoon verstand hebben? Moet hij aan bepaalde opleidingseisen voldoen? Wilt u iemand die vooral uitvoerend werkt of hebt u meer behoefte aan een beleidsmaker? Het takenpakket van de preventiemedewerker dat past bij uw organisatie hangt af van:

  • de omvang van de organisatie;
  • de specifieke arbeidsrisico's en arbeidsomstandigheden binnen de organisatie;
  • het al of niet aanwezig zijn van andere deskundigen.

De Arbowet stelt met opzet geen eisen aan het niveau van de preventiemedewerker. Voor het antwoord op de vraag naar de benodigde deskundigheid van de preventiemedewerker verwijst de Arbowet naar de RI&E. Daardoor sluit 'de zwaarte' van de preventiemedewerker aan bij de complexiteit van de risico's in het bedrijf en de kenmerken van de bedrijfstak. Dus wilt u een preventiemedewerker aanwijzen, dan is een actuele RI&E nodig. Gelukkig is het maken en toetsen van een RI&E veel eenvoudiger en goedkoper geworden. Ook dat kunt u steeds vaker zelf doen, zonder verplichte inschakeling van een arbodienst. Op www.rie.nl vindt u alle goedgekeurde RI&E's.

  Tip

Branche-RI&E

Bedrijven met minder dan 26 werknemers zonder CAO-RIE kunnen volstaan met een eenvoudigere toets van de standaardchecklist. Dit geldt wanneer voor de uitvoering van de RI&E een branchespecifiek instrument is gebruikt dat de instemming heeft van werkgever(s)organisaties en werknemersorganisaties. De instemming van werkgever(s)- en werknemersorganisaties van dat RI&E-instrument herkent u aan dit icoontje:

03GB-0002-rie

Een overzicht vindt u op www.rie.nl. Als dit icoontje er niet bij staat, gelden de normale toetsingseisen.

  Voorbeeld  

Regels rond deskundigheid preventiemedewerker

Het niveau van de preventiemedewerker in Nederland wordt bepaald door de uitkomst van de RI&E. Die RI&E moet worden getoetst door een deskundige en deze adviseert de werkgever over de mate van deskundigheid van zijn preventiemedewerker. De werkgever mag van dit advies afwijken, mits onderbouwd. In kringen van arbo-experts wordt alweer volop gemord: kan de regering dat niet beter regelen? Stelt de Europese kaderrichtlijn niet dat iedere overheid dat moet bepalen? Nu kunnen de toetsende deskundigen richtlijnen gaan opstellen voor de vereiste deskundigheid waarvan de werkgever weer mag afwijken. Hierover zal het laatste woord nog niet zijn gezegd. Hoe kunnen werkgevers een preventiemedewerker aanwijzen die voldoende competent is? Door deze specifieke trainingen en bijscholingen te laten volgen. Er komt misschien een systeem van persoonscertificatie, zodat de werkgever die zijn preventiemedewerker laat certificeren, verzekerd is van het juiste minimumniveau en daarnaar ook kan verwijzen mocht de arbeidsinspectie, UWV of de rechter hem aanspreken op de oorzaken achter een ongeval of ziekte.

 

Preventiemedewerker

Vraag en antwoord

Wat voor training moet een preventiemedewerker volgen?

Wees heel kritisch als het gaat om het aanbieden van training. Gebruik het model bij dit artikel om na te gaan wat uw beoogde preventiemedewerker nodig heeft aan extra deskundigheid/vaardigheden en stem daar het aanbod op af. Gebruik uw gezonde verstand en laat u niet misleiden als aanbieders schermen met wettelijke verplichtingen, want de wetgeving is hier niet expliciet over. U mag het zelf bepalen in alle redelijkheid.

Preventiemedewerker

Inventarisatie opleidingsbehoefte preventiemedewerker

Laad het model in MS-Word

Hieronder staat omschreven wat er van een preventiemedewerker wordt verwacht. Door deze taakomschrijving door te nemen met de preventiemedewerker wordt duidelijk waar mogelijk nog extra opleidings- en/of coachingsbehoefte ligt. In geval van meerdere preventiemedewerkers in één organisatie kunnen taken worden verdeeld. Complexere taken zijn te ondersteunen met hulp van relevante deskundigen

Omschrijving takenpakket preventiemedewerker

Risicoinventarisatie en evaluatie

De preventiemedewerker is procesmatig en inhoudelijk verantwoordelijk voor de uitvoering van de RI&E. De preventiemedewerker moet in elk geval de RI&E inhoudelijk kunnen begeleiden en beoordelen.

Plan van aanpak naar aanleiding van de RI&E

De preventiemedewerker is verantwoordelijk voor:

  • het opstellen van een advies voor het plan van aanpak voor directie en/of OR;
  • voortgangsbewaking uitvoering plan van aanpak (na vaststelling door management en OR);
  • voortgangsrapportage aan directie, management en medezeggenschap, inclusief jaarlijkse rapportage.

Uitvoerende taken

  • opstellen en bewaken plan van aanpak;
  • management, OR en medewerkers adviseren en ondersteunen bij arbeidsomstandigheden;
  • (mede) opstellen van werkinstructies;
  • geven van voorlichting en instructies over belangrijk risico's zoals fysieke belasting, BHV, werkdruk, enzovoort;
  • signaleren en analyseren van (nieuwe) gevaren en risico's rond de veiligheid en gezondheid;
  • advisering bij aanschaf persoonlijke beschermingsmiddelen, apparatuur, hulpmiddelen, werkplekken, enzovoort;
  • bijhouden handboek met arboprotocollen;
  • fungeren als centraal meldpunt voor ongevallen, bijna-ongevallen, enzovoort;
  • fungeren als vraagbaak voor preventie, veilig en gezond werken, enzovoort;
  • regelmatig ter plaatse kunnen zijn.

Bevoegdheden

De preventiemedewerker is bevoegd om:

  • aanwijzingen te geven aan leidinggevenden en individuele medewerkers omtrent het juiste gebruik van BHV, gevaarlijke stoffen, persoonlijke beschermingsmiddelen, apparatuur, hulpmiddelen, enzovoort;
  • vanwege veiligheids- of gezondheidsredenen werkzaamheden stop te zetten indien na herhaalde aanwijzingen niet volgens de richtlijnen of afspraken wordt gewerkt;
  • medewerkers en derden van het werk te verwijderen indien door hen, na herhaalde aanwijzingen, onveilig, met gevaar voor de eigen gezondheid en/of die van anderen en niet volgens de richtlijnen of afspraken wordt gewerkt.

Deskundigheid

De preventiemedewerker moet:

  • voldoende kennis hebben van bedrijfsprocessen en de relevante risico's, relevante wet- en regelgeving, actuele stand der wetenschap/techniek en andere zaken uit de RI&E;
  • over adviesvaardigheden beschikken;
  • over goede mondelinge en schriftelijke uitdrukkingsvaardigheden beschikken;
  • over natuurlijk gezag/overwicht beschikken;
  • onafhankelijk en zelfstandig kunnen werken;
  • presentaties, instructie, enzovoort kunnen houden.

03GB=0031